Η νέα αμυντική ατζέντα της Ευρώπης δεν εξαρτάται μόνο από τους στρατούς, αλλά και από τους πολίτες

Η συζήτηση για την ασφάλεια στην Ευρώπη συχνά διατυπώνεται με την οικεία γλώσσα των στρατών, των οπλικών συστημάτων και των συνόρων. Αυτά παραμένουν απαραίτητα. Οι κυβερνήσεις και οι ένοπλες δυνάμεις παραμένουν οι κύριοι εγγυητές της εθνικής άμυνας. Ωστόσο, η φύση των επιθέσεων στην Ευρώπη έχει αλλάξει, καθιστώντας τις ίδιες τις κοινωνίες μέρος της εξίσωσης ασφάλειας.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέστησε ορατή την πιθανότητα επιστροφής ενός μεγάλης κλίμακας συμβατικού πολέμου στην Ευρώπη. Ωστόσο, η πίεση που αντιμετωπίζουν τώρα τα ευρωπαϊκά κράτη εκτείνεται πέρα ​​από τον συμβατικό πόλεμο. Λαμβάνει επίσης τη μορφή δολιοφθορών, πιέσεων σε κρίσιμες υποδομές, περιστατικών με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε εδάφη της ΕΕ, χειραγώγησης πληροφοριών και χρήσης εγκληματικών δικτύων για στρατηγικούς σκοπούς.
Πρόσφατη έρευνα της ομάδας συγκέντρωσης Δεδομένων και Τοποθεσιών Ένοπλων Συγκρούσεων (Armed Conflict Location & Event Data – ACLED) περιγράφει την πιθανολογούμενη ρωσική δραστηριότητα στην Ευρώπη ως ένα μοτίβο επιχειρήσεων που έχουν σχεδιαστεί για να δοκιμάσουν την υποστήριξη προς την Ουκρανία, παραμένοντας παράλληλα κάτω από το όριο μιας ανοιχτής στρατιωτικής αντιπαράθεσης.
Μεταξύ Ιανουαρίου 2022 και Απριλίου 2025, η ACLED χαρτογράφησε 190 τέτοια περιστατικά σε όλη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων 59 πτήσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, 45 πράξεων δολιοφθοράς, 15 περιστατικών κατασκοπείας, 13 περιστατικών βανδαλισμού, 12 περιστατικών εμπρησμού και έξι κυβερνοεπιθέσεων.
Η Γερμανία κατέγραψε τα περισσότερα περιστατικά (39), ακολουθούμενη από τη Νορβηγία (19), τη Φινλανδία (17) και την Πολωνία (16). Η ACLED σημειώνει επίσης ότι περισσότερα από τα μισά από όλα τα ύποπτα περιστατικά από τον Φεβρουάριο του 2022 έλαβαν χώρα το 2024, όταν περίπου το 35% ήταν δολιοφθορές και το 27% ήταν μη εξουσιοδοτημένες υπερπτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Η δεξαμενή σκέψης GLOBSEC και το Διεθνές Κέντρο για την Καταπολέμηση της Τρομοκρατίας έχουν επίσης καταγράψει ένα σχετικό μοτίβο: τη χρήση εγκληματικών παραγόντων και των λεγόμενων παραγόντων «μίας χρήσης» σε σχέδια δολιοφθοράς και εμπρησμού σε όλη την Ευρώπη. Συνολικά, εντοπίστηκαν 151 περιπτώσεις μεταξύ Φεβρουαρίου 2022 και Φεβρουαρίου 2026.
Στοχοποίηση της καθημερινότητας
Πολλές από αυτές τις ενέργειες δεν στοχεύουν τον κρατικό μηχανισμό με την παραδοσιακή στρατιωτική έννοια. Στοχεύουν τα συστήματα από τα οποία εξαρτώνται οι κοινωνίες στην καθημερινή ζωή: ηλεκτρικό ρεύμα, επικοινωνίες, μεταφορές και τοπικές υπηρεσίες.
(AP Photo/Michael Probst)
Ένα κατεστραμμένο καλώδιο, ένα παραβιασμένο δημοτικό σύστημα ή μια ψευδής ιστορία που διαδίδεται στο Διαδίκτυο μπορεί να μην μοιάζει με πόλεμο με την κλασική έννοια. Ωστόσο, το καθένα από αυτά μπορεί να αποδυναμώσει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς , να ενισχύσει κοινωνικούς διχασμούς και να δυσχεράνει τη διακυβέρνηση των δημοκρατικών κοινωνιών υπό πίεση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η νέα αμυντική ατζέντα της Ευρώπης δεν μπορεί να αφορά μόνο τους στρατούς. Πρέπει επίσης να αφορά την ικανότητα των πολιτών και των κοινοτήτων να παραμένουν ήρεμοι, ενημερωμένοι και λειτουργικοί όταν συμβαίνουν αναταραχές.
Ενώ το 81% των Ευρωπαίων τάσσεται υπέρ μιας κοινής πολιτικής άμυνας και ασφάλειας μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ – το υψηλότερο αποτέλεσμα από το 2004, το 78% των πολιτών ανησυχεί για τις δυνατότητες ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ, σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου 2025.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει πόσο καθοριστικός μπορούν να είναι ο ρόλος των πολιτών και των κοινοτήτων στην αντιμετώπιση κρίσεων ή όταν αντιμετωπίζουν προκλήσεις ασφαλείας και πόσο ζωτικής σημασίας μπορούν να αποβούν για να βοηθήσουν την Ευρώπη να διατηρήσει την αλληλεγγύη της υπό πίεση.
Η Στρατηγική της για την Ένωση Ετοιμότητας, η οποία ξεκίνησε το 2025, απαιτεί μια προσέγγιση «όλων των κινδύνων» και «ολόκληρης της κοινωνίας» και ενθαρρύνει τους πολίτες να διατηρούν απαραίτητα εφόδια για τουλάχιστον 72 ώρες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Αυτό δεν αποτελεί έκκληση για πανικό. Αναγνωρίζει ότι η ανθεκτικότητα δεν μπορεί να οικοδομηθεί μόνο από το κέντρο.
Οι πολίτες δεν μπορούν να σταματήσουν πυραύλους ή να αντικαταστήσουν τις υπηρεσίες πληροφοριών. Δεν μπορούν να προστατεύσουν υποθαλάσσια καλώδια ή να υπερασπιστούν τον εναέριο χώρο. Ωστόσο, μπορούν να αρνηθούν να γίνουν μέρος της αναστάτωσης. Εάν ένας εχθρός διαδώσει μια ψευδή ιστορία, η ατομική συμπεριφορά έχει σημασία: την κοινοποιούμε, την ελέγχουμε ή εντείνουμε την οργή επειδή επιβεβαιώνει αυτό που ήδη πιστεύουμε; Εάν η δολιοφθορά διαταράσσει την ηλεκτρική ενέργεια, τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας ή τις ηλεκτρονικές πληρωμές, η προετοιμασία έχει σημασία: έχουν τα νοικοκυριά νερό, φακό, μετρητά, power bank και έναν τρόπο επικοινωνίας με τα μέλη της οικογένειας; Ο πανικός, η δυσπιστία και η παράλυση είναι τρωτά σημεία. Η ηρεμία, η ικανότητα και η συνεργασία είναι πλεονεκτήματα.
Επαναπροσδιορισμός των κοινών ευθυνών
Αυτό δεν σημαίνει στρατιωτικοποίηση της κοινωνίας ή μεταφορά ευθύνης από το κράτος στα άτομα. Οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να έχουν το καθήκον να προστατεύουν τους πολίτες, να επενδύουν στην άμυνα, να ασφαλίζουν τις υποδομές και να επικοινωνούν με ειλικρίνεια. Ταυτόχρονα, οι πολίτες έχουν επίσης έναν ρόλο, επειδή πολλές υβριδικές επιθέσεις έχουν σχεδιαστεί για να τους φτάσουν άμεσα – μέσω φόβου, σύγχυσης, ταλαιπωρίας και δυσπιστίας.
(AP Photo/Czarek Sokolowski)
Η επικοινωνία αυτού του ζητήματος είναι δύσκολη, επειδή για δεκαετίες μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, πολλοί Ευρωπαίοι συνήθισαν στην ειρήνη και στην ιδέα ότι η ασφάλεια ήταν μια υπηρεσία που παρεχόταν από το κράτος. Οι πολίτες ψήφιζαν στις εκλογές, πλήρωναν φόρους και υπέθεταν ότι οι επαγγελματίες θα φρόντιζαν τα υπόλοιπα. Αυτή η προσδοκία είναι κατανοητή, αλλά δεν επαρκεί πλέον.
Ταυτόχρονα, οι κυβερνήσεις και οι ειδικοί είναι δικαιολογημένα επιφυλακτικοί όσον αφορά τη διάδοση του φόβου. Η υπερβολική ανησυχητική γλώσσα μπορεί να παραλύσει αντί να προετοιμάσει. Αλλά και η σιωπή δεν είναι ουδέτερη. Οι πολίτες ήδη ακούν για δολιοφθορές, κυβερνοεπιθέσεις, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πόλεμο μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της τηλεόρασης. Εάν οι αξιόπιστοι θεσμοί δεν εξηγήσουν τι σημαίνουν αυτές οι απειλές και πώς μπορεί κάποιος να αντιδράσει ρεαλιστικά, ο φόβος μπορεί να χειραγωγήσει τους ανθρώπους.
Προστασία από μέσα
Συνεπώς, η Ευρώπη χρειάζεται μια καλύτερη γλώσσα ετοιμότητας: ειλικρινή χωρίς να είναι δραματική, πρακτική χωρίς να είναι μιλιταριστική και ενδυναμωτική χωρίς να προσποιείται ότι οι πολίτες μπορούν να αντικαταστήσουν το κράτος.
Η ετοιμότητα θα πρέπει να παρουσιάζεται ως πολιτική ωριμότητα, όχι ως παράνοια. Αυτό σημαίνει σύνδεση της πληροφορίας με δράση. Μια συσκότιση, μια κυβερνοεπίθεση ή μια εκστρατεία παραπληροφόρησης μπορεί να διαταράξει την καθημερινή ζωή. Ωστόσο, απλά βήματα μειώνουν την ευπάθεια: ένα σχέδιο επικοινωνίας με την οικογένεια, βασικές προμήθειες για δύο ή τρεις ημέρες, αξιόπιστες πηγές πληροφοριών και δίκτυα υποστήριξης γειτονιάς.
Αυτές δεν είναι αφηρημένες ιδέες. Ήδη εφαρμόζονται στην Ευρώπη: η Φινλανδία και η Δανία προωθούν την 72ωρη ετοιμότητα των νοικοκυριών. Στη Σουηδία κυκλοφορεί φυλλάδιο για την κρίση ή τον πόλεμο και ενημερώνει τους πολίτες πώς να προετοιμαστούν και τι να κάνουν. Η Τσεχία έχει σχολικά προγράμματα σχετικά με τους αριθμούς έκτακτης ανάγκης, τις επικίνδυνες καταστάσεις και τα σήματα σειρήνων. Τοπικές πρωτοβουλίες στις Βρυξέλλες και τη Γαλλία συνδέουν τους πολίτες με την αντιμετώπιση κρίσεων και τον εθελοντισμό στην πολιτική προστασία. Αυτά τα μέτρα βοηθούν στη μετατροπή του αφηρημένου άγχους σε δράσεις που μπορούν να αναλάβουν οι άνθρωποι.
Εδώ ακριβώς εισέρχεται στη συζήτηση και ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής. Συχνά χρησιμοποιούμε αυτή τη φράση σαν να αναφέρεται μόνο σε δικαιώματα, αξίες και θεσμούς . Όμως αυτά τα δικαιώματα και οι θεσμοί εξαρτώνται από την κοινωνική υποδομή: εμπιστοσύνη, πλουραλισμό, αξιόπιστη πληροφόρηση, λειτουργικούς τοπικούς θεσμούς και πολίτες που μπορούν να διαφωνούν χωρίς να αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλον ως εχθρούς.
Η προστασία της Ευρώπης δεν αφορά επομένως μόνο την υπεράσπιση του εδάφους, αλλά και την υπεράσπιση των συνθηκών που καθιστούν δυνατή τη δημοκρατική ζωή υπό πίεση.
Ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για την ασφάλεια
Αυτό δεν θα πρέπει να σημαίνει αντικατάσταση της εθνικής ευθύνης, αλλά σύνδεση της μέσω κοινών προτύπων, κοινών εφεδρειών, κοινών ασκήσεων και μιας ισχυρότερης κουλτούρας ετοιμότητας σε ολόκληρη την κοινωνία.
Η ΕΕ κινείται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση μέσω της Στρατηγικής της Ένωσης για την Ετοιμότητα , του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης , των στρατηγικών αποθεμάτων rescEU (τα οποία χρηματοδοτούνται πλήρως από την ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου ενός στόλου αεροσκαφών για πυρόσβεση, εκκένωση ή παροχή ιατρικής βοήθειας), πρωτοβουλιών δημιουργίας αποθεμάτων και νέων προγραμμάτων για την εκπαίδευση σε θέματα ετοιμότητας.
Αυτές οι πρωτοβουλίες υποδεικνύουν ένα ευρύτερο μοντέλο ασφάλειας που συνδυάζει τη στρατιωτική άμυνα με την πολιτική ετοιμότητα με βάση τη συνεργασία και την κοινή χρήση πόρων, την θεσμική ανθεκτικότητα και τη δημοκρατική εκπαίδευση, επειδή μια κοινωνία που μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί κατά τη διάρκεια αναταραχών είναι πιο δύσκολο να εκφοβιστεί.
Πηγή: The Conversation
www.ertnews.gr
Διαβάστε περισσότερα… Read More