Γιατί ο Ιανουάριος χωρίς αλκοόλ αφορά σε κάτι περισσότερο από το ποτό;

Ο Ιανουάριος χωρίς αλκοόλ δεν θέτει μόνο το ερώτημα αν μπορούμε να περάσουμε έναν μήνα χωρίς ποτό. Θέτει το ερώτημα τι σημαίνει το ποτό για εμάς, πότε το χρειαζόμαστε και πόσο εύκολο είναι να το αφήσουμε έστω και προσωρινά.

Τι είναι ο «Ιανουάριος χωρίς αλκοόλ»

Είναι μια διεθνής καμπάνια δημόσιας υγείας, που καλεί τους ανθρώπους να απέχουν από το αλκοόλ για όλο τον μήνα Ιανουάριο, ως μια εμπειρία αποτοξίνωσης και επανεξέτασης της σχέσης τους με την ουσία. Δεν είναι κρατική πολιτική ούτε νόμος.

• πρόκειται για εθελοντική πρωτοβουλία
• άρχισε στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2013
• οργανώθηκε και «τρέχει» από τον φιλανθρωπικό οργανισμό Alcohol Change UK (οργανισμός για τη μείωση της βλάβης από το αλκοόλ)
• εξαπλώθηκε στη συνέχεια διεθνώς, κυρίως σε χώρες της Ευρώπης, στη Βόρεια Αμερική και στην Αυστραλία
• Με έδρα το Λονδίνο, το Ηνωμένο Βασίλειο φιλοξενεί τον οργανισμό που συντονίζει την καμπάνια διεθνώς.

Γιατί στο Ηνωμένο Βασίλειο;

Επειδή, σύμφωνα με στοιχεία δημόσιας υγείας, το Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφει διαχρονικά υψηλά επίπεδα κατανάλωσης αλκοόλ και αλκοολικής βλάβης, γεγονός που έχει καταστήσει το ζήτημα προτεραιότητα για οργανώσεις πρόληψης και δημόσιας υγείας.

Σήμερα, ο «dry January» λειτουργεί περισσότερο ως παγκόσμια πρωτοβουλία ευαισθητοποίησης. Υιοθετείται από μέσα ενημέρωσης, οργανώσεις υγείας και πολίτες σε πολλές χώρες, χωρίς να υπάρχει ενιαία κρατική χρηματοδότηση ή επίσημη πολιτική στήριξη. Δεν υπόσχεται μεταμόρφωση ούτε μόνιμη αποχή από το αλκοόλ. Λειτουργεί ως μια υπενθύμιση του ρόλου που έχει το ποτό στην καθημερινότητά μας και της ευκολίας — ή δυσκολίας — με την οποία μπορούμε να το αποφύγουμε.

Η άγνωστη ιστορία του Ιανουαρίου χωρίς αλκοόλ

Η παλαιότερη ιστορική αναφορά εντοπίζεται στη Φινλανδία, το 1942, στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Τότε, η φινλανδική κυβέρνηση κάλεσε τους πολίτες να περιορίσουν ή να διακόψουν την κατανάλωση αλκοόλ για έναν μήνα, στο πλαίσιο της πολεμικής προσπάθειας κατά της Σοβιετικής Ένωσης.

Η αποχή εκείνης της περιόδου δεν είχε καμία σχέση με ευεξία, αυτοβελτίωση ή ψυχική υγεία. Ήταν ένα καθαρά πρακτικό και οικονομικό μέτρο. Το αλκοόλ θεωρούνταν σπατάλη πολύτιμων πρώτων υλών, όπως το κριθάρι και άλλα δημητριακά, τα οποία ήταν απαραίτητα για τη διατροφή του πληθυσμού και τη σίτιση του στρατού. Η λογική ήταν απλή: λιγότερο αλκοόλ σήμαινε περισσότερους πόρους για την επιβίωση της χώρας.

Αυτή η φινλανδική πρωτοβουλία, γνωστή τότε ως «νηφάλιος Ιανουάριος», δεν είχε συνέχεια ως κοινωνικό κίνημα. Ωστόσο, αποτελεί το πρώτο ιστορικό παράδειγμα οργανωμένης αποχής από το αλκοόλ τον πρώτο μήνα του έτους και συχνά αναφέρεται ως πρόδρομος της σύγχρονης πρακτικής, έστω και αν τα κίνητρα ήταν εντελώς διαφορετικά.

Η σύγχρονη εκδοχή του Ιανουαρίου χωρίς αλκοόλ γεννήθηκε δεκαετίες αργότερα, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το 2013, ένας φιλανθρωπικός οργανισμός δημόσιας υγείας που ασχολείται με τη μείωση της βλάβης από το αλκοόλ μετέτρεψε την ιδέα σε οργανωμένη καμπάνια. Η αφορμή ήταν προσωπική: μια νεαρή γυναίκα, η Έμιλι Ρόμπινσον, αποφάσισε τον Ιανουάριο του 2011 να απέχει από το αλκοόλ για να προετοιμαστεί καλύτερα για τον πρώτο της ημιμαραθώνιο. Διαπίστωσε αλλαγές στον ύπνο, την ενέργεια και τη σχέση της με το ποτό και, όταν εντάχθηκε στον οργανισμό την επόμενη χρονιά, άρχισε να μοιράζεται δημόσια την εμπειρία της.

Από αυτή την προσωπική ιστορία γεννήθηκε μια συλλογική πρακτική. Το 2013 η αποχή του Ιανουαρίου έγινε επίσημη καμπάνια, με εργαλεία υποστήριξης, εγγραφές συμμετεχόντων και δημόσιο λόγο γύρω από την κατανάλωση αλκοόλ. Ο όρος κατοχυρώθηκε και σταδιακά ο Ιανουάριος χωρίς αλκοόλ άρχισε να εξαπλώνεται εκτός Βρετανίας.

Γιατί επανέρχεται κάθε χρόνο

Η εξάπλωση της πρακτικής δεν είναι τυχαία. Τις τελευταίες δεκαετίες, η κατανάλωση αλκοόλ έχει αυξηθεί σημαντικά σε πολλές χώρες, ενώ η επιστημονική γνώση γύρω από τις επιπτώσεις του έχει γίνει πιο σαφής. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει καταστήσει σαφές ότι δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο κατανάλωσης αλκοόλ και ότι το αλκοόλ κατατάσσεται στους ισχυρότερους καρκινογόνους παράγοντες.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ιανουάριος χωρίς αλκοόλ λειτουργεί ως μια ήπια, χρονικά περιορισμένη παρέμβαση.Έρευνες δείχνουν ότι εκείνοι που απέχουν από το ποτό, κοιμούνται καλύτερα, έχουν περισσότερη ενέργεια και, σε αρκετές περιπτώσεις, συνεχίζουν να πίνουν λιγότερο και μετά το τέλος του Ιανουαρίου. Ωστόσο, έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Drug and Alcohol Dependence έδειξε ότι, σε επίπεδο πληθυσμού, η αυξημένη συμμετοχή στον Dry January δεν συνοδεύτηκε από μείωση της συνολικής κατανάλωσης αλκοόλ στην Αγγλία, γεγονός που υπογραμμίζει ότι η πρακτική δεν έχει το ίδιο αποτέλεσμα σε όλους.

Ίσως εδώ βρίσκεται και μια δομική δυσκολία: η αποχή ή ακόμη περισσότερο η αποτοξίνωση, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Από τη δεκαετία του 1940, η βιομηχανία αλκοολούχων ποτών έχει συμβάλει καθοριστικά στο να ενσωματωθεί το ποτό στη συλλογική μας ταυτότητα. Το ποτό δεν είναι μόνο κοινωνική συνήθεια, είναι κουλτούρ, είναι σύμβολο ευχαρίστησης και σύνδεσης. Παράλληλα, η χρηματοδότηση ερευνών και η ισχυρή παρουσία λόμπι έχουν, κατά καιρούς, θολώσει τα όρια ανάμεσα στην κατανάλωση και τις συνέπειές της, δυσκολεύοντας μια ειλικρινή δημόσια συζήτηση γύρω από το αλκοόλ.

Έφηβοι και αλκοόλ: πρόωροι θάνατοι και επικίνδυνες συνήθειες

Tα διεθνή δεδομένα δείχνουν ότι η κατανάλωση αλκοόλ στην εφηβεία συνδέεται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου, κυρίως όχι μέσω χρόνιων ασθενειών αλλά μέσω τραυματισμών και επικίνδυνων συμπεριφορών.

• Το αλκοόλ συγκαταλέγεται στους βασικούς παράγοντες θανάτου εφήβων παγκοσμίως, κυρίως λόγω τροχαίων ατυχημάτων, πνιγμών και βίαιων επεισοδίων (WHO).
• Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κατανάλωση αλκοόλ από ανηλίκους συνδέεται κάθε χρόνο με χιλιάδες θανάτους, κυρίως από τροχαία δυστυχήματα και περιστατικά βίας, (Centers for Disease Control and Prevention).
• Η πρώιμη έναρξη κατανάλωσης αυξάνει την πιθανότητα εξάρτησης στην ενήλικη ζωή, ενώ συνδέεται και με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης και αυτοκτονικού ιδεασμού στην εφηβεία.
• Οι θάνατοι των νέων προκύπτουν από αιτίες που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, καθώς σχετίζονται με συμπεριφορές υψηλού ρίσκου και όχι με αναπόφευκτες ιατρικές εξελίξεις.

Τα οφέλη ενός μήνα χωρίς αλκοόλ

Η έρευνα γύρω από τον Ιανουάριο χωρίς αλκοόλ δείχνει ότι, για αρκετούς ανθρώπους, ακόμη και μια σύντομη περίοδος αποχής μπορεί να έχει μετρήσιμα αποτελέσματα:

• βελτίωση της ποιότητας και της διάρκειας του ύπνου
• περισσότερη ενέργεια και καλύτερη συγκέντρωση μέσα στην ημέρα
• απώλεια βάρους και καλύτερη σχέση με το φαγητό
• μείωση του λίπους στο ήπαρ και βελτίωση δεικτών σακχάρου στο αίμα
• οικονομικό όφελος, λόγω περιορισμού των εξόδων για ποτό
• αυξημένη επίγνωση της σχέσης με το αλκοόλ και των κοινωνικών συνηθειών που το συνοδεύουν

Πιθανά μειονεκτήματα

Παρά τα οφέλη, ο Ιανουάριος χωρίς αλκοόλ παρουσιάζει μειονεκτήματα:

• για ορισμένους ανθρώπους, η αποχή περιορίζεται αυστηρά στον Ιανουάριο χωρίς να αλλάζει η συνολική ετήσια κατανάλωση,
• σε περιστασιακούς πότες, έχει καταγραφεί το φαινόμενο της «αντιστάθμισης», δηλαδή αυξημένη κατανάλωση σε άλλους μήνες,
• η λογική «όλα ή τίποτα» δεν ταιριάζει σε όλους και μπορεί να προκαλέσει αίσθημα αποτυχίας,
• για άτομα με εξάρτηση, η απότομη διακοπή χωρίς ιατρική υποστήριξη μπορεί να είναι επικίνδυνη,
• δεν αντιμετωπίζει τους κοινωνικούς και ψυχολογικούς λόγους που οδηγούν στην επιβλαβή χρήση.

Ποιοι αντιδρούν και γιατί

Η πρακτική δεν έχει τύχει παντού της ίδιας πολιτικής αποδοχής. Σε χώρες με ισχυρή παράδοση γύρω από το κρασί και τα αλκοολούχα ποτά ορισμένοι ηγέτες αποφεύγουν να τη στηρίξουν επίσημα.

Σχετικό άρθρο: Ιανουάριος χωρίς αλκοόλ: Μπορεί ένας «στεγνός» μήνας να μάς αλλάξει τη ζωή;

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Εμανουέλ Μακρόν. Ίσως είναι δύσκολο σε μια χώρα που το φίνο κρασί της αποτελεί παράδοση και εξαγώγιμο τουριστικό προϊόν, κάποιος να υποστηρίξει την αποχή από το αλκοόλ για ένα μήνα. Σίγουρα όμως έχει να κάνει και με τον ίδιο τον Μακρόν, ο οποίος είναι λάτρης του κρασιού όπως δηλώνει ο ίδιος. Σε αντίθεση με τη Γαλλία, όπου η επιφύλαξη απέναντι σε εκστρατείες αποχής από το αλκοόλ υπήρξε σαφής, χώρες όπως η Γερμανία και η Ιταλία ακολουθούν μια πιο σιωπηρή και έμμεση στάση.

Στη Γερμανία, η ιδέα του Ιανουαρίου χωρίς αλκοόλ υιοθετείται κυρίως από οργανώσεις δημόσιας υγείας και πρόληψης των εξαρτήσεων, χωρίς να αποτελεί κεντρική κυβερνητική πολιτική ή να συνοδεύεται από κρατική χρηματοδότηση. Παρόμοια είναι η εικόνα και στην Ιταλία, μια χώρα με βαθιά πολιτισμική σύνδεση με το κρασί και τη μεσογειακή διατροφή. Εκεί, η συζήτηση γύρω από την αποχή για έναν μήνα παραμένει περιθωριακή και δεν υποστηρίζεται σε επίπεδο κρατικής πολιτικής.

Και στην Ελλάδα;

Παρότι και στην Ελλάδα η κατανάλωση αλκοόλ αποτελεί υπαρκτό ζήτημα δημόσιας υγείας — τόσο στους ενήλικες όσο και στους εφήβους και τους νέους — η πρακτική του Ιανουαρίου χωρίς αλκοόλ δεν έχει υιοθετηθεί ως συλλογική ή θεσμική πρωτοβουλία. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι στην Ελλάδα καταγράφονται ανησυχητικά ποσοστά πρώιμης επαφής με το αλκοόλ, ιδιαίτερα στην εφηβεία, καθώς και περιστατικά υπερκατανάλωσης στους νεότερους ενήλικες.

Ωστόσο, η δημόσια συζήτηση παραμένει περιορισμένη και επικεντρώνεται κυρίως στη μετριοπάθεια και όχι στην προσωρινή αποχή. Η απουσία οργανωμένων εκστρατειών και κρατικής στήριξης σημαίνει ότι, σε αντίθεση με άλλες χώρες, ο Ιανουάριος χωρίς αλκοόλ στην Ελλάδα παραμένει κυρίως ατομική επιλογή και όχι ευρύτερη κοινωνική πρακτική.

Αντιρρήσεις και από ειδικούς

Οι επιστημονικές αντιρρήσεις δεν απορρίπτουν απαραίτητα την πρακτική, αλλά θέτουν προβληματισμούς και εύλογα ερωτήματα:

• η αποχή ενός μήνα δεν αρκεί από μόνη της για μακροπρόθεσμη αλλαγή συμπεριφοράς,
• η πραγματική μείωση του κινδύνου έρχεται από τη συνολική μείωση κατανάλωσης μέσα στο έτος,
• οι καμπάνιες πρέπει να συνοδεύονται από ενημέρωση για τον καρκινογόνο χαρακτήρα του αλκοόλ,
• η προσέγγιση πρέπει να είναι διαφορετική για περιστασιακούς πότες και για άτομα με εξάρτηση.

Η επιβλαβής χρήση αλκοόλ ευθύνεται για περίπου 2,6 εκατομμύρια θανάτους τον χρόνο και συνδέεται με τουλάχιστον 60 διαφορετικές ασθένειες. Ακόμα και εάν πολλοί άνθρωποι συνεχίσουν να πίνουν, η αποχή από το αλκοόλ, έστω και για έναν μήνα, μπορεί να αυξήσει την επίγνωση και να οδηγήσει σε πιο συνειδητές επιλογές. Και μόνο αυτή η αλλαγή έχει σημασία.

---

www.ertnews.gr

Διαβάστε περισσότερα… Read More